A Asociación Dereito a Morrer Dignamente (DMD) reivindica a implantación dun protocolo asistencial unificado e de Unidades da Eutanasia en cada comunidade autónoma co obxectivo de facilitar o labor dos profesionais implicados e favorecer o acceso á eutanasia das persoas solicitantes.

Cinco anos despois da entrada en vigor da Lei Orgánica de Regulación da Eutanasia, as persoas que solicitan este dereito seguen atopándose con numerosos obstáculos, demoras e desigualdades territoriais que prolongan e agravan o seu sufrimento, así como o das súas familias e persoas achegadas.

As cifras provisionais de 2025 sobre a Axuda Médica para Morrer falan por si sóas; recibíronse un total de 1.284 solicitudes e rematáronse 1.187 procesos. De eles, 565 son prestacións de axuda para morrer realizadas (47,6 %). Con todo, oubo 157 denegacións (13,2%) e 374 persoas faleceron durante o proceso (31,55). No que atingue ás revocacións, cífranse en 91 (7,7%).

Desde que se aprobou a lei en 2021 e ata os datos provisionais de 2025, houbo 3.811 solicitudes e leváronse a cabo 1.668 prestacións, segundo datos facilitados polo Ministerio de Sanidade.

Alongar o “contexto eutanásico”

Estas cifras non reflicten toda a dureza da realidade: solicitudes que non se permiten rexistrar ou que non se tramitan correctamente, un labirinto burocrático, actitudes paternalistas, atrasos innecesarios que superan os prazos establecidos, desigualdades territoriais, profesionais que descoñecen como actuar diante dunha solicitude ou obxeccións de conciencia sobrevidas, entre outras situacións.

Todo isto acontece mentres a persoa solicitante atópase no que a lei denomina “contexto eutanásico”, é dicir, padecendo unha enfermidade grave e incurable ou un padecemento grave, crónico e imposibilitante. Nestas circunstancias especialmente difíciles e vulnerables, calquera obstáculo multiplica o sufrimento e impide que a persoa poida rematar a súa vida conforme á súa vontade e aos seus valores, de maneira tranquila e acompañada polos seus seres queridos.

Tamén na sanidade privada

A pesar de que a Lei Orgánica de Regulación da Eutanasia establece que esta prestación debe realizarse tanto en centros públicos como privados e concertados, a realidade é que a inmensa maioría das prestacións seguen levándose a cabo na sanidade pública. En 2024, o 97 % das prestacións realizáronse neste ámbito.

Este dato evidencia outra das reclamacións de DMD: a necesidade de que tanto o Ministerio de Sanidade como as administracións autonómicas impulsen medidas que eliminen esta desigualdade, permitindo que os pacientes da sanidade privada poidan rexistrar as súas solicitudes e completar o procedemento no seu propio contorno asistencial, evitando derivacións innecesarias a outros centros.

O artigo 14 da Lei Orgánica de Regulación da Eutanasia establece que “a prestación da axuda para morrer realizarase en centros sanitarios públicos, privados ou concertados, e no domicilio, sen que o acceso e a calidade asistencial da prestación poidan verse menoscabados polo exercicio da obxección de conciencia sanitaria ou polo lugar onde se realice”.

Un protocolo para guiar aos profesionais implicados

A Asociación Dereito a Morrer Dignamente reclama a implantación en todo o territorio español dun protocolo asistencial de eutanasia que sirva de guía aos profesionais sanitarios implicados, especialmente nas primeiras fases do procedemento, para evitar atrasos innecesarios e acompañar adecuadamente as persoas solicitantes no final da súa vida.

Os protocolos asistenciais son directrices adaptadas a cada centro sanitario que orientan aos profesionais da saúde diante de numerosas situacións clínicas. O seu obxectivo é reducir a variabilidade e garantir a seguridade dos pacientes.

O protocolo de asistencia á eutanasia debe incluír cuestións como:

• Que facer cando un paciente solicita a eutanasia: obriga de recoller e asinar a solicitude (sexa ou non o profesional sanitario obxector de conciencia).
• A quen debe entregarse a solicitude asinada por un profesional sanitario que é obxector de conciencia.
• Como se notifica a primeira solicitude á Unidade da Eutanasia.
• Como garantir a asignación dun médico responsable nun prazo razoable (dous ou tres días).
• Como proceder nos casos de risco de morte en semanas: procedemento abreviado. Aprobar sen demora a eutanasia nos casos nos que o falecemento está próximo, permite que a pessoa planifique unha despedida tranquila coa seus seres queridos.
• Quen son os profesionais de referencia en cada centro, con capacidade de ofrecer apoio no proceso deliberativo e a redacción dos informes.
• Como acceder ao médico consultor.
• Tarefas do equipo asistencial durante toda a tramitación.
• Como consultar coa Unidade da Eutanasia.

Unha Unidade da Eutanasia en cada comunidade autónoma

O borrador da segunda edición do Manual de Boas Prácticas en Eutanasia inclue unha reclamación de Dereito a Morrer Dignamente desde 2021, como é a creación dunha Unidade da Eutanasia, (tamén denominada Unidade Técnica de Apoio á Prestación de Axuda para Morrer, Unidade de Soporte para a PAM, Equipo Referente e Oficina da PRAM) que garanta a correcta tramitación de todas as solicitudes.

Porén, na sua última reunión o Consello Interterritorial do Sistema Nacional de Saúde (SNS) celebrada o pasado mes de abril, aprazou a aprobación deste manual, o que supón un novo atranco no dereito á eutanasia ó non implantarse aínda as melosas que contempla este borrador.

Esta Unidade da Eutanasia debería poñer a disposición dos e das profesionais ferramentas que faciliten a tramitación, como unha aplicación informática LORE, con textos de apoio aos informes; cunha supervisión que asegure a calidade dos informes; e unha coordinación cos xestores do sistema sanitario, tanto público como privado, evitando demoras indebidas no procedimiento.

Ademais, debe realizarse un recoñecemento profesional a todas as persoas implicadas na prestación , propoñendo medidas concretas como a liberación de axendas e a compensación do exceso de xornada con dous días libres.

Esta Unidade da Eutanasia tería como obxectivos:

• Informar a cidadanía.
• Prestar apoio operativo aos e ás profesionais.
• Implantar un modelo baseado en profesionais referentes que guiarían no procedimiento a seguir.
• Encargaríase de facer un rexistro e trazabilidade de todas as solicitudes.
• Facilitaría a comunicación bidireccional entre áreas asistenciais e a Comisión de Garantía e Avaliación.

E as persoas solicitantes con enfermidade mental?

O borrador da segunda edición do Manual de Boas Prácticas non inclue un tema especialmente delicado que dende DMD instamos que se incluya na súa próxima revisión, como é a necesidades que teñen os profesionais implicados de disponer de indicaciones claras sobre cómo actuar en caso de solicitantes con enfermidade mental.